“Cảm thụ âm nhạc” ở Việt Nam xuất phát từ đâu?

 Khái niệm “học cảm thụ âm nhạc” ở Việt Nam thực ra là một cách gọi mang tính phổ thông hóa của lĩnh vực quốc tế gọi là Music Appreciation, Early Childhood Music Education, hoặc rộng hơn là Music Learning Through Experience (học âm nhạc thông qua trải nghiệm).

Nói đơn giản:

• Ở Việt Nam: thường gọi là “cảm thụ âm nhạc”.
• Quốc tế: ít dùng đúng cụm “music feeling”, mà dùng các khái niệm như:
• “music appreciation”
• “music exploration”
• “music experience”
• “creative music learning”
• “early childhood music education”.

⸻

“Cảm thụ âm nhạc” ở Việt Nam xuất phát từ đâu?

Khái niệm này ở Việt Nam hình thành từ 3 nguồn chính:

1. Từ giáo dục âm nhạc hàn lâm Liên Xô cũ

Trước đây trong đào tạo sư phạm âm nhạc và nhạc viện, Việt Nam chịu ảnh hưởng khá mạnh từ hệ thống âm nhạc Liên Xô và Đông Âu.

Trong đó có tư tưởng:

• nghe để hiểu âm nhạc,
• phân biệt tiết tấu – giai điệu – sắc thái,
• phát triển “năng lực thẩm mỹ âm nhạc”.

Từ đó xuất hiện các cụm như:

• “nghe nhạc”
• “cảm nhận âm nhạc”
• “cảm thụ âm nhạc”.

Sau này cụm “cảm thụ âm nhạc” được dùng phổ biến trong:

• trường mầm non,
• trung tâm năng khiếu,
• giáo dục sớm.

⸻

2. Ảnh hưởng từ các phương pháp giáo dục âm nhạc quốc tế

Khoảng 15–20 năm gần đây, Việt Nam bắt đầu tiếp cận các phương pháp:

• Orff-Schulwerk
• Kodály
• Dalcroze Eurhythmics
• Suzuki
• Music Together
• Montessori Music

Nhiều trung tâm tại Việt Nam hiện nay giới thiệu rõ họ xây dựng chương trình dựa trên các phương pháp này.  

Điểm chung của các phương pháp quốc tế:

• trẻ học bằng trải nghiệm,
• vận động,
• trò chơi,
• hát,
• nghe,
• phản ứng với âm nhạc,
• chơi nhạc cụ đơn giản.

Khi vào Việt Nam, các hoạt động này thường được gom chung thành tên:

“lớp cảm thụ âm nhạc”.

⸻

3. Sự phát triển của thị trường giáo dục sớm tại Việt Nam

Khoảng từ 2015 trở đi, phụ huynh Việt Nam bắt đầu quan tâm:

• giáo dục sớm,
• phát triển não bộ,
• EQ,
• Montessori,
• STEAM.

Âm nhạc được xem là công cụ phát triển:

• cảm xúc,
• ngôn ngữ,
• vận động,
• trí tuệ.

Vì vậy rất nhiều trung tâm mở lớp:

• “cảm thụ âm nhạc cho bé”
• “music for babies”
• “music & movement”.

Quốc tế có “học cảm thụ âm nhạc” không?

Có. Nhưng cách hiểu hơi khác Việt Nam.

⸻

Ở quốc tế, “Music Appreciation” nghĩa là gì?

Trong môi trường phương Tây, đặc biệt:

• Mỹ,
• châu Âu,
• Nhật,
• Hàn Quốc,

“Music Appreciation” thường là:

học cách nghe, hiểu, phản ứng và thưởng thức âm nhạc.

Bao gồm:

• nghe nhạc,
• nhận biết tiết tấu,
• phân biệt nhạc cụ,
• cảm nhận cảm xúc,
• hiểu phong cách âm nhạc,
• phản ứng bằng vận động,
• sáng tạo âm thanh.

Nó không nhất thiết là:

• học nhạc lý hàn lâm,
• luyện kỹ thuật đàn ngay lập tức.

⸻

Điểm khác giữa Việt Nam và quốc tế

Việt Nam hiện nay

“Cảm thụ âm nhạc” thường được hiểu là:

• lớp vui chơi âm nhạc cho trẻ nhỏ,
• hát + vận động + trò chơi,
• nghe nhạc và phản ứng theo nhạc.

Đôi khi:

• khái niệm còn khá mơ hồ,
• chưa có chuẩn học thuật thống nhất.

Ngay cả một bài nghiên cứu trong giáo dục âm nhạc Việt Nam cũng nhận xét rằng:

lĩnh vực “cảm thụ âm nhạc” ở Việt Nam còn thiếu tài liệu và nghiên cứu hệ thống.  

⸻

Quốc tế

Họ xem đây là một phần của:

• Music Education,
• Creative Arts Education,
• Early Childhood Education.

Quan trọng là:

âm nhạc phải được trải nghiệm bằng cơ thể, cảm xúc và tương tác xã hội.

Nên trẻ:

• nghe,
• hát,
• vận động,
• chơi nhạc cụ,
• sáng tạo tiết tấu,
• phản ứng với âm nhạc.

chứ không chỉ “ngồi nghe để cảm”.

⸻

Thực tế: thế giới ít dùng chữ “cảm thụ”

Quốc tế thường không dùng khái niệm quá thiên về “thụ động”.

Họ dùng:

• active music learning,
• experiential music education,
• music and movement,
• creative music.

Tức là:

“cảm thụ” phải đi kèm hành động.

Đây chính là xu hướng rất phù hợp với định hướng mà BEE MUSIC đang theo:

• tổ chức hoạt động trải nghiệm âm nhạc,
• giáo viên chủ động tương tác,
• trẻ chơi – vận động – phản ứng – sáng tạo,
• thay vì chỉ “mở nhạc cho trẻ nghe”.

⸻

Điều thú vị

Hiện nay ở Việt Nam:

“Cảm thụ âm nhạc” đang dần chuyển nghĩa từ:

“nghe nhạc để cảm”

thành:

“tổ chức trải nghiệm âm nhạc cho trẻ”.

Đó cũng là lý do nhiều mô hình mới:

• Orff,
• Montessori music,
• Rainbow,
• BEE MUSIC,
• STEAM music,

đều đi theo hướng:

• trải nghiệm,
• tương tác,
• vận động,
• chơi nhạc cụ,
• sáng tạo hoạt động,
• giáo dục lấy trẻ làm trung tâm.

Chứ không còn là kiểu:

• cô đàn → trẻ hát theo → hết tiết học.

Trên YouTube hiện nay có rất nhiều video quốc tế về:

• tổ chức hoạt động âm nhạc trải nghiệm cho trẻ mầm non,
• music & movement,
• Orff,
• Dalcroze,
• Montessori music,
• circle time music,
• preschool music class.

Đây chính là nguồn rất tốt để BEE MUSIC nghiên cứu mô hình quốc tế.

⸻

Các từ khóa nên tìm trên YouTube

1. Orff Schulwerk

Đây là hướng gần với:

• hoạt động nhóm,
• nhạc cụ gõ,
• vận động,
• sáng tạo tiết tấu,
• trẻ tương tác trực tiếp với âm nhạc.

Các video này cho thấy:

• trẻ vừa hát,
• vừa vận động,
• vừa chơi nhạc cụ,
• giáo viên tổ chức theo vòng tròn,
• học qua trải nghiệm và trò chơi.  

⸻

2. Dalcroze Eurhythmics

Đây là phương pháp:

học âm nhạc bằng chuyển động cơ thể.

Rất phù hợp với:

• giáo dục mầm non,
• hoạt động trải nghiệm,
• vận động theo nhạc.

Quốc tế xem đây là phương pháp giúp trẻ:

• cảm nhịp,
• phản ứng với âm nhạc,
• phát triển cảm giác tiết tấu bằng cơ thể.  

Từ khóa tìm:

• “Dalcroze preschool class”
• “Eurhythmics for children”
• “Music and movement class”

⸻

3. Montessori Music

Hướng này gần với:

• môi trường mở,
• trẻ tự khám phá âm thanh,
• giáo viên đóng vai trò hướng dẫn.

Ví dụ:

• Montessori Mozarts⁠
• Movement in the Montessori Music Room⁠

Các chương trình này dùng:

• vận động,
• nhạc cụ đơn giản,
• trải nghiệm giác quan,
• hoạt động nhóm nhỏ.  

⸻

4. Music & Movement for Preschool

Đây là nhóm video thực tế nhất cho giáo viên mầm non.

Từ khóa:

• “preschool music and movement”
• “circle time music”
• “music and movement activities”
• “kindergarten music class”

Bạn sẽ thấy:

• cô tổ chức vòng tròn,
• dùng body percussion,
• khăn màu,
• trống,
• nhạc cụ gõ,
• trò chơi tiết tấu,
• hoạt động tương tác.

⸻

5. Các kênh nên nghiên cứu

Teaching With Orff

Rất quan trọng nếu BEE MUSIC muốn phát triển:

• giáo án hoạt động,
• nhạc cụ gõ,
• trải nghiệm âm nhạc nhóm.

American Orff-Schulwerk Association⁠

⸻

Ms. Rachel – Songs for Littles

Đây là ví dụ rất nổi tiếng về:

• âm nhạc kết hợp giáo dục sớm,
• tương tác cô – trẻ,
• vận động,
• phản xạ ngôn ngữ.

⸻

The Teeny Tinys

Kênh chuyên:

• music & movement,
• hoạt động vận động theo nhạc,
• hỗ trợ giáo viên mầm non.

The Teeny Tinys Video Library⁠

⸻

Điều quan trọng nhất BEE MUSIC có thể học từ quốc tế

Không phải chỉ là “dạy bài hát”.

Mà là:

biến 1 bài hát thành 1 chuỗi hoạt động trải nghiệm.

Ví dụ quốc tế thường tổ chức:

1 bài hát →

• hát,
• vận động,
• đi vòng tròn,
• body percussion,
• chơi nhạc cụ,
• phản ứng tiết tấu,
• kể chuyện âm nhạc,
• đóng vai,
• sáng tạo động tác,
• hoạt động nhóm.

Đây chính là xu hướng:

“music experience”

thay cho

“music performance”.

⸻

Điểm rất giống hướng BEE MUSIC đang phát triển

Những gì quốc tế đang làm:

• giáo viên đóng vai trò tổ chức,
• trẻ hoạt động liên tục,
• âm nhạc tích hợp vận động,
• tương tác nhóm,
• trải nghiệm cảm xúc,
• nhạc cụ đơn giản,
• học qua chơi.

Rất gần với định hướng:

“Giúp giáo viên mầm non chuyển từ dạy hát sang tổ chức hoạt động âm nhạc trải nghiệm.”

⸻

Một điều rất đáng chú ý

Ở quốc tế:

• họ cực kỳ chú trọng VIDEO MẪU LỚP HỌC THẬT.

Không chỉ bán giáo án PDF.

Mà thường có:

• video cô làm mẫu,
• cách chia nhóm,
• cách điều khiển lớp,
• phản ứng của trẻ,
• chuyển hoạt động,
• xử lý năng lượng lớp học.

Đây chính là điểm mà nếu BEE MUSIC + RAINBOW xây dựng tốt:

• video minh họa,
• giáo án hoạt động,
• MIDI,
• hướng dẫn piano đệm,
• tổ chức trải nghiệm,

thì sẽ rất gần mô hình đào tạo giáo viên quốc tế hiện đại.