Tài liệu: Dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trong môn âm nhạc.

1- Tài liệu phòng GD quận 4 (Tp.HCM)

2- Tài liệu từ hội thảo âm nhạc Bến tre.

I. MỤC ĐÍCH-YÊU CẦU

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực là việc vận dụng linh hoạt những phương pháp dạy học nhằm nâng cao tính tích cực của học sinh về hoạt động trí tuệ, rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với những tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn. Tăng cường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên – học sinh theo hướng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội. Bên cạnh việc học tập những tri thức và kỹ năng riêng lẻ của các môn học chuyên môn cần bổ sung các chủ đề học tập phức hợp nhằm phát triển năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp.

Ưu điểm của phương pháp này là học sinh phát triển khả năng sáng tạo, phát triển khả năng giao tiếp, kỹ năng trình bày chính kiến của mình trước đám đông. Học sinh say mê học tập hơn, không bị áp lực nhiều về mặt thời gian hoặc sợ mình không làm được. Đối với học sinh chưa ngoan, ít quan tâm đến việc học lại trở nên hứng thú hơn, ham thích hoạt động thể hiện rõ ở việc làm việc theo nhóm. Đối với học sinh có năng khiếu thì được bộc lộ khả năng của mình, qua đó tinh thần hợp tác nhóm trong môn Âm nhạc và các môn học khác được nâng cao.

Bên cạnh đó, việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở bộ môn Âm nhạc nói riêng và ở các môn học khác nói chung nhằm làm phong phú thêm hoạt động dạy học của nhà trường nhằm thực hiện tốt phong trào thi đua “Đổi mới, sáng tạo trong dạy và học” giai đoạn 2016-2020, góp phần thực hiện có hiệu quả Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường, định hướng XHCN và hội nhập quốc tế”.

II. THUẬN LỢI, KHÓ KHĂN

1. Thuận lợi

- Xã hội ngày càng có cách nhìn tích cực, xem Âm nhạc là một trong số phương tiện hiệu quả nhất giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, tính thẩm mĩ, các kĩ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người.

- Những năm gần đây việc dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh đã được quan tâm, qua đó góp phần rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất cho người học.

- Nhà trường luôn luôn tạo điều kiện, khuyến khích, động viên giáo viên áp dụng phương pháp mới vào dạy môn Âm nhạc.

- Cơ sở vật chất: đưa vào sử dụng phòng chức năng riêng cho môn Âm nhạc.

- Giáo viên nhiệt tình tâm huyết với nghề.

- Học sinh rất hứng thú với phương pháp dạy học mới.

2. Khó khăn

- Phương pháp dạy học mới có những khó khăn nhất định đòi hỏi người giáo viên phải thực sự tìm tòi, chuẩn bị chu đáo, chủ động vận dụng linh hoạt vào từng bài học khác nhau, nhằm thu hút sự tham gia của tất cả các em học sinh.

- Giáo viên phải có nhiều thời gian đầu tư vào tiết học sao cho phù hợp với đối tượng hoc sinh.

- Học sinh bước đầu thực hiện phương pháp học mới sẽ gặp lúng túng trong việc làm việc theo nhóm, trao đổi nội dung, kỹ năng thuyết trình…

III. CÁCH THỨC THỰC HIỆN

- Theo tôi việc dạy học theo hướng phát triển năng lực cho học sinh cần thực hiện các bước cụ thể sau:

Bước 1: Xác định mục tiêu

Cần xác định mục tiêu kiến thức, kỹ năng của bài học. Mục tiêu ở đây không chỉ giới hạn trong việc truyền thụ hệ thống tri thức mà nhằm phát triển toàn diện nhân cách của người học, thông qua việc phát triển các năng lực cho học sinh.

Soạn giáo án, ngoài việc xác định các mục tiêu dạy học theo chuẩn kiến thức, kĩ năng và yêu cầu về thái độ trong bài; giáo viên cần chú ý xác định mục tiêu phát triển năng lực một cách rõ ràng.

Về mục tiêu dạy học:

Mục tiêu kiến thức: ngoài các mục tiêu về nhận biết, tái hiện kiến thức, cần có những mục tiêu về vận dụng kiến thức trong các tình huống, các nhiệm vụ gắn với thực tế; mục tiêu về kỹ năng cần có thêm những mục tiêu rèn luyện các kỹ năng thực hiện hoạt động đa dạng khác.

Ví dụ: Bài tiết 29: Ôn bài hát: Ngôi nhà của chúng ta

                              Tập đọc nhạc số 7.

* Mục tiêu kiến thức, kĩ năng:

- HS hát đúng giai điệu, lời ca bài hát Ngôi nhà của chúng ta .

- HS biết bài TĐN số 7

- Dòng suối chảy về đâu là nhạc Nga, do nhạc sĩ Hoàng Lân đặt lời.

- HS đọc đúng cao độ, trường độ TĐN số 7.

- Biết thể hiện sắc thái tình cảm trong bài hát.

- Hát hòa giọng, diễn cảm, biết cách lấy hơi thể hiện các câu hát.

- Các hình thức biểu diễn song ca, tốp ca….

- Vận động nhịp nhàng theo nhịp của bài hát.

- Đọc bài TĐN kết hợp gõ phách.

- Đọc đúng chỗ đảo phách trong bài.

       * Năng lực cần hướng tới:

- Phẩm chất: có trách nhiệm với bản thân, nhóm; chấp hành tính kỷ luật.

- Năng lực: tự học, sáng tạo, tự quản lý, tự điều hành, giao tiếp, hợp tác, hệ thống nội dung, sử dụng ngôn ngữ,...

+ HS tự tin thuyết trình trước tập thể lớp.

+ Rèn luyện tính kỷ luật trong thảo luận nhóm.

+ HS cảm thụ âm nhạc để vẽ một bức tranh có hình ảnh phù hợp với lời bài hát.

Bước 2: Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh đòi hỏi sự chuẩn bị kĩ của cả giáo viên và học sinh. Trong mỗi bài dạy, giáo viên cần nghiên cứu nội dung bài học và tham khảo thông tin có liên quan tới nội dung bài học trong các tài liệu tham khảo.

Bên cạnh đó, giáo viên cần khai thác, lựa chọn, cập nhật các thông tin có liên quan đến nội dung bài học. Ngoài ra, giáo viên soạn nội dung câu hỏi cần bám sát chuẩn KTKN, theo các mức độ năng lực cần đạt được; giao nhiệm vụ cho học sinh (từ tiết học trước) để học sinh có một tâm thế chuẩn bị và tiếp thu bài học tốt hơn khi đã có sự chuẩn bị ở nhà.

Việc chuẩn bị đầy đủ các phương tiện dạy học giúp học sinh tiếp thu bài nhanh và việc học trở nên nhẹ nhàng, hiệu quả...

Ví dụ: Trong tiết 29 âm nhạc 8, định hướng phát triển năng lực cho HS đó là:

     

Nội dung tiết dạy	Nhận biết	Thông hiểu	Vận dụng	Vận dụng cao	Năng lực phát triển
Hoạt động 1: Ôn bài hát ngôi nhà của chúng ta.	Biết được giai điệu, lời ca bài hát.	Hát đúng giai điệu, lời ca bài hát.	Tập hát theo hình thức tốp ca, hát đuổi. Hát kết hợp vận động.	Biết cách lấy hơi, hát hòa giọng, diễn cảm bài hát. Có ý thức bảo vệ môi trường.	- Tự học - Giải quyết vấn đề - Giao tiếp Sử dụng công nghệ truyền thông. - Năng lực sử dụng ngôn ngữ
Hoạt động 2: TĐN số 7	Biết được bài TĐN số 7 của nước Nga, lời Hoàng Lân.	Nói đúng tên nốt nhạc	Đọc đúng cao độ, trường độ bài TĐN. Gõ đệm theo phách. Ghép lời.	Kĩ năng thuyết trình của HS Cảm thụ âm nhạc để vẽ tranh.

 Giáo viên phải chuẩn bị nội dung tìm hiểu và giao việc cho các nhóm thực hiện ở tiết trước để tránh bị đọng và mất nhiều thời gian cho tiết học.

Bước 3: Thiết kế hoạt động dạy và học

Việc thiết kế các hoạt động dạy và học phù hợp với kiến thức đã có, động lực và mức độ quan tâm của học sinh bằng cách lựa chọn nội dung và phương pháp dạy học một cách khoa học và hợp lí. Bên cạnh đó, cần sử dụng các phương tiện và thiết bị dạy học phù hợp với từng hoạt động học tập nhằm phát triển năng lực cho học sinh.

Phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ chú ý tích cực hóa học sinh về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với những tình huống thực tế để giúp các em tự xử lý và kiểm tra kết quả đạt được ở bước đầu, gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn. Tăng cường việc học tập trong nhóm nhằm phát triển năng lực cho HS.

Giáo viên phải biết vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học tích cực như: Phương pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề, khám phá, tìm tòi, phương pháp dạy học hợp tác,…

Ngoài cách dạy học thuyết trình, cung cấp kiến thức cần tổ chức hoạt động dạy học thông qua trải nghiệm, giải quyết ngững nhiệm vụ thực tiễn,…

 Để thực hiện việc dạy học phát triển năng lực cho học sinh chúng ta không chỉ áp dụng một phương pháp dạy học tích cực nào đó mà cần kết hợp và khai thác những lợi thế, ưu điểm của nhiều phương pháp dạy học khác nhau để đạt được hiệu quả cao nhất.

Quan trọng nhất, giáo viên cần hướng dẫn học sinh cách học, cách vận dụng kiến thức và kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất:

- Học sinh tự mình biết lập kế hoạch học tập.

- Ý thức học tập tại nhà, kỹ năng hoạt động nhóm tại nhà để tìm tư liệu, hình ảnh.

- Cách thức thuyết trình, trình bày (vận dụng kiến thức liên môn).

- Cách hoạt động nhóm tại lớp.

- Tính chủ động, tinh thần đoàn kết nhóm để hoàn thành nhiệm vụ.

- Phát huy vai trò nhóm trưởng (tổ trưởng), cán sự bộ môn, ban cán bộ lớp -> vai trò nhắc nhở, giúp GV kiểm tra, báo cáo kịp thời với GV để công việc không bị đọng…

IV. HIỆU QUẢ

Tuy bước đầu tổ chức còn gặp nhiều khó khăn về cơ sở vật chất, các điều kiện phục vụ dạy học,... nhưng bằng sự sáng tạo, nhiệt tình và tâm huyết với nghề, không ngại khó khi tiếp cận với phương pháp dạy học mới, tổ Tiếng Anh-Mĩ thuật-Thể dục-Nhạc đã đạt số kết quả như sau: 

* Giáo viên

- Biết cách lập kế hoạch và tổ chức tiến trình dạy học linh hoạt phù hợp với điều kiện của địa phương. Tổ chức đánh giá liên tục quá trình học tập để phát triển các năng lực học sinh, khả năng sáng tạo và kĩ năng sống cho mỗi em.

- Góp phần thực hiện chủ trương đổi mới giáo dục: dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh, thay đổi hình thức tổ chức dạy học, đổi mới hình thức kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề, đánh giá trong quá trình học tập nhằm nâng cao chất lượng của các hoạt động dạy học và giáo dục.

- Thấy rõ sự cần thiết và có mong muốn thực hiện đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá.

- Vận dụng được các phương pháp dạy học, kiểm tra, đaánh giá tích cựctrong dạy học; kỹ năng sử dụng thiết bị dạy học và ứng dụng CNTT-truyền thông trong tổ chức hoạt động dạy học được nâng cao; vận dụng linh hoạt quy trình kiểm tra, đánh giá mới đối với môn Âm nhạc.

* Học sinh

- Say mê học tập hơn, không bị áp lực nhiều về mặt thời gian hoặc sợ mình không làm được.

- Đối với học sinh cá biệt, ít quan tâm đến việc học lại trở nên hứng thú hơn, ham thích hoạt động thể hiện rõ ở việc làm việc theo nhóm.

- Trung thực, tự lập, tự tin, có tinh thần vượt khó.

- Có trách nhiệm với bản thân, cộng đồng.

- Đối với học sinh có năng khiếu thì được bộc lộ khả năng của mình (đặt lời mới cho ca khúc, đạt giải cao trong các phong trào văn nghệ của trường, thành phố tổ chức), qua đó tinh thần hợp tác nhóm trong môn Âm nhạc và các môn học khác được nâng cao.

V. BÀI HỌC KINH NGHIỆM

- Giáo viên phải nắm vững kiến thức, vận dụng linh hoạt các kỹ thuật và phương pháp dạy học, lồng ghép giáo dục truyền thống lịch sử địa phương,…

- Phát huy hiệu quả hoạt động học tập hợp tác; tính kỷ luật được tăng cường.

- Nên kết hợp đánh giá kết quả học tập với tư vấn cho học sinh -> kết quả sẽ tốt hơn.

Trên đây là một số cách làm của bản thân. Mong đón nhận được những ý kiến đóng góp, chia sẻ từ quý thầy cô. Xin trân trọng cảm ơn.